De focus op tijdelijke maatregelen tegen corona verhindert de noodzakelijke visie op de langetermijnaanpak van een pandemie, waarschuwt Manon Julicher, universitair docent bij de afdeling Staatsrecht, Bestuursrecht en Rechtstheorie van de Universiteit Utrecht.

Corona blijft onder ons. Volgens het OMT is een vaccinatiegraad van 85 procent het hoogst haalbare en dan hebben we mutaties en verminderde bescherming van het vaccin nog niet meegenomen. Bovendien, zeggen de experts, zal corona snel gevolgd worden door een nieuwe pandemie. Ziektebestrijding zal dus een structureel thema worden. Toch houden we nog strak vast aan de ad-hocmaatregelenstructuur van de afgelopen tijd. Die moet tegen het licht. We moeten nú gaan nadenken over maatregelen die we als samenleving structureel willen inzetten bij pandemieën.

Dat betekent praten over welke maatregelen we op de lange termijn toelaatbaar vinden. En hoe we die organiseren. Dat schuurt, want dan moeten we moeilijke vragen stellen. Hoe lang is het houdbaar om telkens op en af te schalen met afstandsregels, mondkapjesplichten en evenementverboden? Hoelang blijven we doorgaan met het eisen van vaccinatie- en testbewijzen? Gaan we dit ook bij andere ziektes toestaan?

Het is noodzakelijk deze vragen nu te stellen. Want als we dat niet doen, normaliseren we de status quo. Shifting baseline syndrome noemen we dat. Verschuivende ondergrenzen. We vergeten hoe het was vóór corona en vinden bepaalde maatregelen steeds normaler. Anderhalf jaar geleden nog vonden we verplicht afstand houden iets uit een andere wereld. Nu weten we niet beter en zijn we blij dat we gewoon ons huis uit kunnen.

Begrijp me niet verkeerd, ik zeg niet dat de maatregelen nu onnodig en ongerechtvaardigd zijn. Zij zijn misschien wel onvermijdelijk en het verschuiven van grenzen hoort erbij. Het gaat mij erom dat we ons hiervan bewust zijn. En dat we nadenken of de maatregelen langdurig houdbaar zijn.

Testsamenleving voor ongevaarlijk buikgriepvirus?

Concreet vraag ik mij bijvoorbeeld af hoe we de huidige testsamenleving met QR-codes en weigeren van entree over drie jaar zullen terugzien in de samenleving. Stel bijvoorbeeld dat we dan een plaatselijke uitbraak krijgen van een zeer hinderlijk, maar ongevaarlijk buikgriepvirus. De stap naar het optuigen van een plaatselijke teststructuur, zodat we zonder risico om besmet te raken naar school of de discotheek kunnen, lijkt klein. En gaan we het tonen van bewijzen ook uitbreiden naar andere sectoren, zoals de werkomgeving? Onwenselijk, vinden we nu, omdat het te zeer raakt aan lichamelijke integriteit en privacy. Maar denken we daar na jaren van coronamaatregelen nog hetzelfde over?

Over dit soort vragen moeten we het nú gaan hebben. Want voor je het weet worden we ermee geconfronteerd. Daarvoor moeten we het juridisch instrumentarium onder de loep nemen. Maatregelen worden nu opgelegd op basis van de Tijdelijke wet maatregelen covid-19. Die moet elke drie maanden worden verlengd. Het kabinet wil verder met deze wet en haar verlengstructuur. Maar een dergelijke structuur versterkt het shifting baseline syndrome. Als het gaat om tijdelijke maatregelen zijn we immers veel minder geneigd na te denken over de consequenties op langere termijn. Het gesprek over de grote gevolgen wordt zo omzeild.

Denk na over een permanente wet

Een gesprek over de lange termijn wordt wel gestimuleerd door na te denken over een permanente wet, die niet alleen van toepassing is op corona, maar ook op uitbraken van andere – nog onbekende – ziektes in de toekomst. In zijn meest recente Stand van zakenbrief Covid-19 wijst demissionair minister De Jonge dit idee echter van de hand. Eerst moet corona voorbij zijn, dan gaan we reflecteren over permanente wetten en maatregelen voor de lange termijn. Dat is kwalijk, omdat we dan nog lang kunnen wachten. En in de tussentijd verschuiven onze ondergrenzen.

We moeten nú de discussie over structurele maatregelen aangaan. In het parlement, met debat over een permanente wet. En in de maatschappij. Doe dat niet pas ‘na corona’. Want als we daarop wachten staat de volgende pandemie al voor de deur. Zonder dat het gesprek over de moeilijke vragen überhaupt op gang is gekomen.

Bron: Trouw.nl