Vorig jaar winter pleegden meer jongvolwassenen zelfmoord dan normaal. Experts wijzen voorzichtig naar de coronamaatregelen.

De onderzoekers hebben getwijfeld of ze met de meest recente cijfers over het gestegen aantal suïcides onder met name jonge mannen naar buiten zouden treden. Het totaal aantal mensen dat vorig jaar zelfmoord pleegde, is nog steeds min of meer hetzelfde als in voorgaande jaren, namelijk ongeveer 1.850 personen. „Dat cijfer is sinds 2013 min of meer stabiel”, zegt Renske Gilissen, hoofdonderzoeker bij hulporganisatie 113 en voorzitter van de Commissie Actuele Nederlandse Suïcideregistratie (CANS).

Wat echter wel zorgen baart, is dat in de maanden januari, februari en december volgens Gilissen „significant meer” jonge volwassenen, vooral mannen tussen de twintig en dertig jaar, een einde aan hun leven maakten dan in dezelfde maanden in eerdere jaren; meer dan dertig per maand tegen gemiddeld twintig. „We zien regelmatig fluctuaties. Maar deze toename ontstijgt deze fluctuaties. Het stoplicht staat op rood.”

En dus maken de onderzoekers hun zorgen kenbaar en praten over de meest voor de hand liggende verklaring: gebrek aan perspectief door de coronamaatregelen. „Elke zelfdoding is er een te veel. We willen het taboe doorbreken”, aldus Gilissen. De publiciteit moet mensen ertoe brengen hulp te zoeken. Want, zo veel is volgens de onderzoekers wel duidelijk: hulp zoeken loont.

Extra vraag naar hulp

Het gestegen aantal suïcides onder jonge volwassenen berust niet zomaar op toeval, is de overtuiging van en ‘klinische duidingsgroep’ die de onderzoekers hebben ingeschakeld; juist onder jonge volwassenen is de geestelijke nood de afgelopen jaren flink gestegen. Dat blijkt uit de gestegen vraag naar hulp, uit het aantal acute opnamen in de geestelijke gezondheidszorg, en uit enquêtes, meldt voorzitter Elnathan Prinsen van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie. Hij wijst, met terughoudendheid omdat er onvoldoende wetenschappelijk onderzoek is gedaan, vooral naar de achtereenvolgende lockdowns als oorzaak voor de geestelijke nood met „als uiterste in dat spectrum” de zelfgekozen dood.

De suïcides onder jonge volwassenen zijn het topje van de ijsberg. „Het is een extra signaal dat onze zorgen niet alleen zijn gebaseerd op theoretische veronderstelling.” Het zijn vooral jonge volwassenen voor wie sociale contacten belangrijk zijn, en die door de eerste lockdown en andere maatregelen die daarop volgden grotendeels zijn weggevallen.

Vooral de hernieuwde maatregelen vorig jaar hebben volgens psychiater Prinsen een „verlies aan perspectief” ontketend dat je normaliter vooral waarneemt bij mannen van middelbare leeftijd, na een scheiding of na verlies van werk. Deze mannen zijn normaliter de grootste categorie personen die zelfmoord plegen.

Prinsen: „Dat perspectief ontbreekt bij veel jonge volwassenen. Ze beginnen een leven op te bouwen maar dat lukt niet; ze slagen er niet in hun opleiding af te ronden, ze kunnen geen woning vinden, ze beginnen een onderneming die niet loopt. Dat is onze interpretatie, op basis van informatie die niet keihard is.”

Er is volgens de psychiater nog een andere verklaring voor het relatief grote psychische leed onder mensen onder de dertig jaar: hun nog niet volledig ontwikkelde brein. Prinsen: „Waar je bij ouderen ziet dat die zich slechts langzaam herstellen van lichamelijk leed, zie je dat bij jongere mensen juist bij mentale problemen. Hun brein is veelal nog in ontwikkeling en is daardoor kwetsbaar. Niet voor niets is de schade van trauma’s bij jonge mensen veelal groter dan die van trauma’s die oudere mensen oplopen.”

Hulp zoeken is de beste remedie, stellen de onderzoekers, die er ook op wijzen dat vrouwen dat eerder doen dan mannen – een van de mogelijke oorzaken dat er relatief meer jonge mannen dan jonge vrouwen een einde aan hun leven hebben gemaakt. Renske Gilissen pleit daarnaast voor een reeks maatregelen die allemaal tegelijk zouden moeten worden genomen. Gilissen: „Het belangrijkste is dat mensen erover praten, met elkaar, en dat mensen elkaar vragen hoe het met hen gaat, dat mensen naar elkaar omkijken. Daarnaast moeten er meer programma’s op scholen komen. En in het algemeen moet er sneller gesignaleerd worden dat mensen somber zijn, levensmoe en gedachten aan de dood hebben. Het is vaak te voorkomen.”

Ze wijst erop dat er jaarlijks ongeveer drie keer zo veel mensen overlijden door zelfdoding als in het verkeer. Gilissen: „Er was een tijd waarin werd gezegd dat wanneer er meer auto’s zijn, er ook meer verkeersdoden vallen. Toch is het aantal verkeersdoden lange tijd gedaald. Niet alleen door invoering van de autogordel of de bromfietshelm, maar door vele maatregelen die allemaal in relatief korte tijd zijn genomen. Zo moet het ook bij suïcidepreventie.”

Praten over zelfdoding kan bij de landelijke hulplijn 113 Zelfmoordpreventie. Telefoon 0800-0113 of www.113.nl.

Bron: NRC.nl