Welke maatregelen blijven ook in de winter en daarna nodig? In vier van de vijf scenario’s blijft het virus ons bezighouden.

Het liefst zou hij alle maatregelen per 1 november loslaten, van het coronatoegangsbewijs, en de mondkapjes in het openbaar vervoer tot het thuiswerkadvies dat in lichtere vorm ook na 25 september nog altijd geldt. Maar, zo stelde demissionair premier Mark Rutte (VVD) afgelopen week, of dat kan is „niet met zekerheid te zeggen”.

De adviseurs van het kabinet zijn nog een stuk pessimistischer. Het Outbreak Management Team (OMT) stelt inmiddels dat er gestreefd moet worden naar een vaccinatiegraad van 95 procent van de bevolking boven de 12 jaar. En zelfs dan zijn we er nog niet, stelde OMT-voorzitter Jaap van Dissel afgelopen week in de Tweede Kamer. Hij verwees naar een rapport dat de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en de Koninklijke Nederlandse Academie voor Wetenschappen (KNAW) afgelopen week opstelden. Zij schetsten vijf mogelijke scenario’s voor de komende jaren. In vier daarvan blijven extra maatregelen nodig.

Het zijn, benadrukken de WRR en KNAW, geen toekomstvoorspellingen. Maar de scenario’s laten wel zien wat voor wereld de komende jaren kan ontstaan.

1 Het oude normaal

Dit is het scenario waar iedereen op hoopt, maar dat inmiddels wel buiten bereik blijkt: het coronavirus wordt wereldwijd uitgebannen en alles gaat terug naar het oude normaal. Maatregelen zijn dan niet meer nodig en de zorg wordt niet meer overbelast door de vele covidpatiënten. Het OMT gaat er vanuit dat dit scenario niet meer mogelijk is: de deltavariant is te besmettelijk en de vaccins werken goed maar zorgen er niet voor dat er helemaal niemand meer besmet raakt.

Bovendien zou niet alleen in Nederland, maar in de hele wereld voldoende immuniteit opgebouwd moeten zijn. Het gaat nog jaren duren voor dat zover is.

2 Griep-plus

Een reëler scenario is dat Covid-19 blijft circuleren in de populatie zonder dat het voor het overgrote deel van de bevolking een gevaar vormt. De golven vormen dan min of meer hetzelfde patroon als het griepseizoen: in de zomer is het praktisch weg, in de winter duikt het weer op. Voorwaarde is wel dat er ook in het buitenland voldoende immuniteit is opgebouwd, en dat het virus wel muteert maar dat er geen varianten opduiken die veel besmettelijker zijn of sneller door de immuniteit heen breken.

Dat klinkt als een scenario waarmee te leven valt, maar het zal ook in het dagelijkse leven ingrijpen. Omdat het covidseizoen (deels) samenvalt met het griepseizoen moet de ziekenhuiscapaciteit flink worden opgehoogd – er zullen immers mensen in het ziekenhuis belanden, al zullen de aantallen lager zijn dan de afgelopen anderhalf jaar. Mogelijk zijn er in de winter maatregelen nodig om de uitbraken onder controle te houden, zoals mondkapjes of afstand houden.

3 Dreiging uit het buitenland

In Nederland is het virus in dit scenario onder controle, net als in de rest van de wereld die vaccins konden betalen of zelf produceren. Maar de rest van de wereld kampt nog met het coronavirus: daar zijn nog grote besmettingsgolven en er ontstaan regelmatig nieuwe virusvarianten die ook in het gevaccineerde Westen problemen kunnen veroorzaken. Zeker omdat de vaccins weliswaar goed werken, maar de effectiviteit naar verloop van tijd met name bij kwetsbare mensen afneemt.

Reizen kan alleen zonder al te veel beperkingen naar ‘andere’ veilige landen. De kans dat een gevaarlijkere variant uit het buitenland toch in Nederland opduikt is groot. Uitbraken van het virus moeten dan de kop worden ingedrukt door snel bron- en contactonderzoek te doen, maar er zullen ook tijdelijke maatregelen nodig zijn, het liefst lokaal.

4 Continue strijd

Als het virus sneller muteert dan de vaccins aangepast worden, ontstaat er een soort kat-en-muis-spel waarin er een continue strijd met het virus is. Dat zou ertoe leiden dat veel van de maatregelen die we afgelopen anderhalf jaar hebben gezien steeds weer ingesteld moeten worden om het virus onder controle te krijgen. Het lijkt een minder reëel scenario: Bart-Jan Kullberg van de Gezondheidsraad stelde afgelopen week in de Tweede Kamer dat hij ervan uitgaat dat de effectiviteit van de vaccins langzaam terugloopt, en er dan genoeg tijd is dat de vaccins aangepast kunnen worden aan nieuwe varianten.

5 Worst case-scenario

In het allerrampzaligste scenario ontstaan er varianten die meer doden eisen en waarbij vaker ook jongeren in het ziekenhuis moeten worden opgenomen. In dit scenario heeft iedereen de kans om ernstig ziek te worden. Tegen die variant valt niet op te vaccineren en er zijn lockdowns nodig om het enigszins in de hand te houden. Na verloop van tijd zal de pandemie mogelijk uitdoven, maar dan is er grote schade aangericht.

Helemaal ondenkbaar is dit scenario niet, maar, zo stelde Van Dissel, het is ook niet „het meest waarschijnlijke scenario”: er moet plotseling een totaal andere variant opduiken.

Bron: NRC.nl